Συναίσθημα
Σχηματικά μπορούμε να ορίσουμε ως συναίσθημα ό,τι νιώθουμε, ανταποκρινόμενοι στις ποικίλες περιστάσεις της ζωής μας.
Για παράδειγμα: το σφίξιμο στην κοιλιά την πρώτη μέρα στο νηπιαγωγείο είναι φόβος.
Πώς αναπτύσσονται τα συναισθήματα από τη βρεφική ηλικία ως την ενηλικίωση, και πώς βοηθάμε τα παιδιά να τα αναγνωρίζουν, να τα εκφράζουν και να τα ρυθμίζουν.
Είναι η ικανότητα να κατανοούμε, να εκφράζουμε και να ρυθμίζουμε τα συναισθήματά μας. Αποτελεί προϋπόθεση για την υγιή κοινωνική ανάπτυξη και την ένταξη του παιδιού.
Σχηματικά μπορούμε να ορίσουμε ως συναίσθημα ό,τι νιώθουμε, ανταποκρινόμενοι στις ποικίλες περιστάσεις της ζωής μας.
Για παράδειγμα: το σφίξιμο στην κοιλιά την πρώτη μέρα στο νηπιαγωγείο είναι φόβος.
Αποτολείται από δύο βήματα:
το συναίσθημα.
Αποτελεί επίσης βασικό στόχο της ανατροφής ενός παιδιού.
Για παράδειγμα: το παιδί λέει «θύμωσα» και ζητά να πάει λίγο στο δωμάτιό του αντί να χτυπήσει τον αδερφό του.
Ιδανικά πρόκειται για μία συνεχή διαδικασία, στην οποία το παιδί «εκπαιδεύεται». Γιατί ενώ η βιολογική ηλικία προχωρά αυτόνομα, δεν συμβαίνει το ίδιο με τη συναισθηματική ανάπτυξη, στην οποία χρειάζεται να επενδύσουμε.
Για παράδειγμα: μια μητέρα που δυσκολεύεται συναισθηματικά όταν ανακαλύπτει ότι τα παιδιά της ανεξαρτητοποιούνται και δεν τη χρειάζονται πια.
Κάθε αναπτυξιακό στάδιο έχει το δικό του επίπεδο συναισθηματικής ωριμότητας. Για παράδειγμα, σε ένα παιδί δέκα ετών:
Την αξία της συναισθηματικής ωρίμανσης την αντιλαμβανόμαστε από την απουσία της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βίαιη συμπεριφορά. Η βία, από τους διαπληκτισμούς ως τα έντονα ξεσπάσματα, αποτελεί αποτυχημένη διαχείριση μιας φορτισμένης κατάστασης. Άλλο παράδειγμα συναισθηματικά ανώριμης συμπεριφοράς είναι τα παιδιά που δυσκολεύονται να αντιληφθούν τη θέση τους στο σχολείο.
Διαλέξτε μια ηλικία, από το πρώτο έτος ως την εφηβεία, για να δείτε τι συμβαίνει και τι μπορεί να κάνει ο γονιός.
Αν ένας έφηβος δεν κατακτήσει συναισθηματική ωριμότητα, μένει εγκλωβισμένος σε μια μεταβατική φάση ανάμεσα σε παιδί και ενήλικα, όποια κι αν είναι η βιολογική του ηλικία. Η ωρίμανση που φέρνει ο χρόνος, τις περισσότερες φορές, δεν αρκεί από μόνη της. Γι αυτό το λόγο συναντάμε πολλούς ενήλικες που φέρονται σαν έφηβοι.
Γι’ αυτό, από παιδιά, χρειάζεται να μάθουμε να βλέπουμε και να διαχειριζόμαστε:
…και να αναλαμβάνουμε την ευθύνη της συμπεριφοράς μας.
Σταδιακά τα παιδιά μαθαίνουν να αναγνωρίζουν τι τους συμβαίνει, να το εκφράζουν και, συνολικά, να οργανώνουν τη συμπεριφορά τους.
Όταν κάτι δεν γίνεται όπως περίμενε, το παιδί μαθαίνει να διαχειρίζεται την απογοήτευση και την αναστάτωση, ώστε να μην απορρυθμίζεται εντελώς και χάνει τον έλεγχο.
Για παράδειγμα: χάνει στο επιτραπέζιο και, αντί να πετάξει τα πιόνια, λέει «δεν μου αρέσει να χάνω».
Κάνει δικούς του τους κανόνες του περιβάλλοντος και αρχίζει να ρυθμίζει τη συμπεριφορά του με βάση αυτούς.
Για παράδειγμα: θυμάται μόνο του να περιμένει τη σειρά του στην τσουλήθρα.
Και οι δύο δεξιότητες εξασκούνται μέσα από τα περιστατικά της καθημερινότητας, αρκεί οι γονείς - εκπαιδευτικοί να τα αξιοποιούν σωστά. Κάθε παιδί γεννιέται με τα δικά του ψυχικά χαρακτηριστικά, που αλληλεπιδρούν με το περιβάλλον.
Με τα χρόνια, τα παιδιά είτε μαθαίνουν να εκφράζουν και να διαχειρίζονται όσα νιώθουν, είτε εκπαιδεύονται στο κρύψιμο και την άρνηση. Ο Νίκος, 8 ετών, δεν επιλέχθηκε για την ομάδα. Τι επιλογές έχει;
Οι παράγοντες είναι αρκετοί. Αξίζει να σταθούμε σε δύο.
Όταν το περιβάλλον έχει πολλά «πρέπει», τα παιδιά μαθαίνουν να κρύβουν όσα συναισθήματα καταλαβαίνουν ότι «δεν πρέπει να λέγονται», γιατί έχουν μάθει ότι θα υπάρξουν αρνητικές συνέπειες.
Των συμμαθητών (ιδιαίτερα του άλλου φύλου), των γονέων και των σημαντικών ενηλίκων. Τα παιδιά προσπαθούν να χωρέσουν τη συμπεριφορά τους στα στερεότυπα που έχουν σχηματίσει.
Πατήστε μια κάρτα για να δείτε τι ισχύει και τι μπορούμε να πούμε αντί γι’ αυτό.
Τα συναισθήματα χρειάζεται να παίρνουν όνομα και να γίνονται δεκτά χωρίς κρίση, ανάλογα με την ηλικία του παιδιού.
Είχατε κανονίσει βόλτα στο πάρκο. Αρχίζει να βρέχει. Το νήπιό σας κλαίει και χτυπιέται.
Τι θα του λέγατε;
Τα παιδιά μιμούνται κυρίως τους ενήλικες γύρω τους. Αν δεν μας ακούσουν ποτέ να λέμε τι νιώθουμε, πώς θα μάθουν να το λένε κι εκείνα;
Στην οικογένεια χρειάζεται να λέγονται όλα τα συναισθήματα, θετικά και αρνητικά, και αυτό να είναι φυσιολογικό για όλους, όχι μόνο για τα παιδιά.
Όταν οι γονείς το κάνουν αυτό συστηματικά, το παιδί μαθαίνει νωρίς να αυτορρυθμίζεται.
Επιλέξτε ό,τι ισχύει για εσάς. Δεν είναι τεστ, απλώς ένα πρώτο βήμα κατανόησης.